İdrar kaçırma özellikle ileri yaşlarda sık rastlanan bir durumdur. Sıklıkla anatomik ve nörolojik nedenlere bağlıdır. Önemli bir kısmı hapşırırken, ağır bir eşya kaldırırken, merdiven çıkarken idrar kaçırma şeklinde kendini belli eden anatomik nedenlere bağlıdır. Anatomik nedenler vaginal doğum yapanlar, çok doğum yapanlar, iri bebek doğuranlar, zor ve müdahaleli doğum geçirenlerde daha sık görülür. Nörolojik nedenler ise ileri düzeyde şeker hastalığı olanlarda sinir sistemi sorunu olanlarda görülür. Bu gruptaki hastalıklarda tuvalete yetişememe veya farkında olmadan idrar kaçırma şeklinde şikayetler olur.

Tanıda detaylı bir öykü alınır. İdrar yolu enfeksiyonu olup olmadığı Tam İdrar Tetkiki (TİT) ile değerlendirilir. Ürodinamik çalışma adı verilen test yapılır. Bu testte idrar kesesi sıvı ile doldurulur ve basınç ölçümleri yapılır. Bu şekilde idrar kaçırma nedeni bulunarak uygun ameliyat şekli ve ilaçlar tesbit edilir. Tedavide anatomik nedenlerin söz konusu durumlarda cerrahi yöntemler kullanılır. Pelvis tabanı denilen adele ve bağ dokuların desteklenmesi için değişik cerrahi yöntemler geliştirilmiştir. Mesane ve mesane boynunun onarıldığı Burch Operasyonu, Pereyra operasyonu, TVT gibi farklı operasyonlardan o kişi için uygun olan bir operasyon seçilebilir. Nörolojik nedenlere bağlı idrar kaçırmalarda mesaneyi rahatalatıcı ilaçlar kullanılır.

Tanı Konulması

Tedavinin cerrahi mi yoksa tıbbi mi yapılacağına karar vermek açısından öncelikle idrar kaçırmanın tipini belirlemek önemlidir. Yakınmanın başlangıcı ve gelişimi sorgulanmalıdır. Özellikle şiddetini arttıran (cinsel ilişki, adet siklusunun ikinci fazı) veya azaltan (hormon tedavisi kullanımı, ağrı kesici veya merkezi sinir sistemini etkileyen ilaç kullanımı) durumlar mutlaka öğrenilmelidir. Ayrıca, idrara sıkışma hissinin aniden oluşması, öksürme veya gülme ile idrar kaçırma, sık idrara gitme veya gece yattığında idrara çıkma hissi gibi önemli detaylar araştırılmalıdır.

Hasta Muayenesi

Öncelikle ayrıntılı bir sistemik muayene yapılmalı. Hasta nörolojik, endokrin, metabolik ve psikolojik sorunlar yönünden araştırılmalıdır. Daha sonra yapılacak genital sistem muayenesinde yakınma ile bağlantılı olabilecek myom, yumurtalık kisti gibi durumlar incelenmelidir. Genital sistem muayenesinin bir parçası olarak ürojinekolojik muayene gerçekleştirilmeli ve idrar kaçırmanın tipinin belirlenmesine çalışılmalıdır.

Dış genital bölgenin incelenmesinde deride ödem, kızarıklık, zedelenme idrar kaçırmanın bir bulgusu olarak kabul edilebilir. Vajinal muayenede tüm vajinal duvarlar incelenmelidir. Bu esnada olgu ıkındırılarak vajina ön, orta ve arka bölümleri tek tek gözden geçirilir. Bu bölgelerdeki kas ve bağ dokusu zayıflamaları mesane, rahim, makat gibi organların vajina içine doğru fıtıklaşması ile sonuçlanır. Vajinal muayeneye eklenecek makat muayenesi ile barsak ve makat fıtıklaşmaları ayırt edilir. İdrar kaçırma muayenesi ıkınma manevrası eşliğinde yaklaşık 300cc dolu mesane ile tercihen hastanın idrar kaçırdığını ifade ettiği pozisyonda ( oturarak veya yürürken) yapılır. Çünkü idrar kaçırma şikayeti olan bazı olgular jinekolojik muayene pozisyonunda idrar kaçırmayabilirler.

Olguya önce stres testi uygulanır. Mesane dolu iken muayene pozisyonunda veya ayakta hasta öksürtülür. İdrar kaçağı olup olmadığına bakılır. Olguda idrar kaçağı izlenirse stres testi pozitiftir denilir. Tek başına herhangi bir idrar kaçırma tipi için tanısal değildir. Ancak, olgunun idrar kaçırdığını gösteren objektif bir testtir. Testin devamında üretranın (mesane girişi) her iki yanındaki dokuyu iki parmakla veya bir alet yardımıyla kemiğe doğru kaldırarak stres testi tekrarlanır. Bu manevra sonrasında hasta idrar kaçırmazsa hastanın operasyondan yarar göreceği düşünülür. Buna Boney-Marchetti testi denilir. Ancak güvenilir bir test değildir. Çünkü işlem esnasında uretraya bası uygulanılmaktadır. Akabinde Q-tip testi’ne başvurulur. Pamuk uçlu bir çubuk üretradan mesaneye itilir. Hastaya ıkınması söylenir. Ikınma ile çubuğun yatay düzlemle oluşturduğu açı >35° ise mesane boynunun anatomik desteğinin azaldığı düşünülür. Sabitlenmiş, iyi desteklenmiş mesane boyunlu (<35°) bir olguda stres tipi idrar kaçırma varsa, bu olgunun cerrahiden fayda görme şansı düşüktür.

İdrar Kaçırma Tedavisi Nasıl Yapılır?

Düşük yoğunlukta tedavilerden (yaşam stil değişiklikleri, medikal tedavi gibi), yüksek yoğunlukta tedavilere (pelvik taban kas eğitimi, biofeedback-geri besleme yöntemi, cerrahi) doğru geniş bir tedavi spektrumu vardır. Unutulmaması gereken idrar kaçırmanın bir hastalık hali olduğu, hiç tedavi verilmez ise %6 oranında kendiliğinden iyileşebileceğidir. Bu tedavi spektrumu içerisinde en etkin olan cerrahi yöntemlerdir. Ancak diğer tedavi yöntemlerini de küçümsememek, teşhisi doğru konulan olgularda oldukça başarılı olacaklarını bilmek gereklidir.

Cerrahi Tedavi Seçeneği Nedir?

Cerrahi; idrar kaçırma tedavisinde etkin bir yöntemdir. Ancak ilk cerrahinin doğru bir teknikle yapılması hayati önem taşır. Çünkü olgunun prognozunu birebir etkileyecektir. Cerrahiye karar verirken hastanın yaşı, yaşam stili, daha önce geçirdiği operasyonlar ve genel sağlık durumu dikkate alınmalıdır. Son yıllarda; stres tipi idrar kaçırma tedavisinde vajinal yoldan uygulanan “Askı Teknikleri” (IVS- TOT) kullanılmakta ve oldukça başarılı sonuçlar elde edilmektedir. Öte yandan uzun yıllardır uygulanan ve abdominal yoldan yapılan “Burch Operasyonu” da yaygın kullanılan başarılı bir tekniktir.